zondag 13 december 2026 | 14:30 | Lezing, Interview, Voordracht
Programma rond de Italiaanse schrijfster Alba de Céspedes (1920-1997) wier werk tijdens haar leven grote internationale waardering ondervond. Na haar dood raakte ze in vergetelheid. De Céspedes’ romans Niemand kan terug, Zoals zij het ziet, Verboden schrift, over de ingekapselde levens van vrouwen in het Italië van Mussolini kennen inmiddels een wereldwijde herwaardering. Haar proza heeft auteurs als Annie Ernaux en Elena Ferrante geïnspireerd. Voor De Céspedes geldt: ‘Je kunt het leven leven, of het schrijven… Schrijven. Schrijven!’
door Elio Baldi, universitair docent Italiaanse geschiedenis en literatuur, Manon Smits, vertaalster Alba de Céspedes, en actrice Marjan Volbeda. Met beeldmateriaal.
Alba de Céspedes werd in 1911 in Rome geboren als dochter van een Cubaanse vader en een Italiaanse moeder. Ze schreef proza, poëzie en theaterteksten. Haar eerste roman Niemand kan terug (1938) viel ten prooi aan censuur vanwege de al te zelfstandige vrouwelijke personages, wat niet paste. Tijdens de tweede wereldoorlog zat Céspedes in het actieve verzet tegen Mussolini’s fascisme, twee keer werd ze gevangengenomen. Ze werkte als radio- en televisiejournaliste, was hoofdredacteur van een door haar in 1944 opgericht politiek-cultureel tijdschrift en onderhield vele internationale contacten met Europese intellectuelen als Simone de Beauvoir en Natalia Ginzburg. Haar romans zijn verfilmd en in vele talen vertaald. In de jaren '50 en '60 van de vorige eeuw ook in Nederlandse vertaling.
In 1956 emigreerde De Céspedes naar de Verenigde Staten. Gedurende de Parijse studentenrevolte van mei-juni 1968 woonde ze in het Parijse Quartier Latin, over die protesten schreef ze de verzenbundel Chansons des filles de mai. Ze overleed in Parijs in 1997.
Alba de Céspedes wordt gezien als een van de belangrijkste auteurs van de Italiaanse literatuur van de twintigste eeuw. Uitgever Meridiaan brengt sinds 2022 het proza van de schrijfster in een nieuwe Nederlandse vertaling van Manon Smits. In oktober verschijnt de verhalenbundel Tafelgenoten uit 1955.
Elio Baldi zal voor de pauze nader ingaan op de biografie van Alba de Céspedes en de diverse aspecten in haar werk en de receptie van haar romans belichten, met daarbij voordracht van fragmenten uit Céspedes’ werk door actrice Marjan Volbeda. Met beeldmateriaal. Na de pauze zal hij Manon Smits interviewen over het vertalen van het proza van De Céspedes.
Elio Baldi
is docent aan de Universiteit van Amsterdam, werkzaam bij Italië Studies, Literatuurwetenschappen en Interdisciplinaire Studies. Zijn expertise ligt vooral bij de Italiaanse 20ste- en 21ste-eeuwse geschiedenis en literatuur. Specifiek betreffen zijn onderzoeksinteresses het werk van Italo Calvino, vertaling en receptie, de relatie tussen wetenschap en literatuur, verbeeldingen van de toekomst in literatuur, en het werk van vrouwelijke schrijfsters, waaronder ook dat van Alba de Céspedes. Publiceerde in meerdere talen o.a. over Calvino, Dante, Leopardi, De Céspedes en andere Italiaanse schrijfsters. In samenwerking met Linda Pennings vertaalde hij Calvino’s Onzichtbare steden (Atlas Contact) en schreef een uitgebreid nawoord.
Manon Smits
studeerde Engelse Taal- en Letterkunde en Italiaans, ook in Rome. Ze is de vaste vertaler van Alessandro Baricco, en vertaalde daarnaast tal van andere Italiaanse en Engelstalige auteurs (o.a. Alba de Céspedes, Elsa Morante, Paolo Giordano, Niccolò Ammaniti, Cynan Jones, Emma Donoghue en Henry James). Voor haar vertalingen van kinder- en jeugdboeken, soms in samenwerking met Pieter van der Drift, ontving ze diverse prijzen (de Gouden Lijst 2014, Vlag & Wimpel 2021, Zilveren Griffel 2021 en een nominatie voor de Filtervertaalprijs 2023). Voor De vreemdelinge van Claudia Durastanti ontving ze de ‘Premio per la traduzione – Fondo potenziamento lingua e cultura italiana all’estero’. Elfmaal werd Smits genomineerd voor de Europese Literatuurprijs. Was bestuurslid van de Stichting Lira en de Vertalersvakschool Amsterdam en maakte deel uit van de organisatie van de Literaire Vertaaldagen.
Marjan Volbeda
maakte en speelde na haar opleiding aan de Academie voor Expressie door Woord en Gebaar en de Pedagogische Academie veel voorstellingen voor jeugd en jongeren. Bijvoorbeeld naar de verhalen van Arnold Lobel en Toon Tellegen. Zeer succesvol was haar solovoorstelling Over alles lag een blauwe glans naar ‘De kleine zeemeermin’ van H.C. Andersen. Schreef ook libretto’s voor muziektheaterproducties. Voor middelbare scholen creëerde ze de voorstelling Powezie ‘zien, ruiken, proeven’ en voor stichting Kinderen en Poëzie De lettermachine; is ook betrokken bij Kleine Lettertjes: een initiatief dat het lezen bij kinderen wil bevorderen. Naast haar activiteiten voor het jeugdtheater speelt zij in producties voor volwassenen. Was eerder te zien en horen in Salon Saffier.