Cameraman

Een cameraman in de vroege jaren van de filmindustrie observeert en registreert afstandelijk en emotieloos - als de filmcamera die hij bedient - het leven en de hartstochten van de personen om hem heen. Wanneer hij uiteindelijk emoties in zijn leven toelaat heeft dit verregaande consequenties. Pirandello’s roman uit 1915 wordt wel beschouwd als een hoogtepunt in het oeuvre van deze Italiaanse Nobelprijswinnaar; nu voor het eerst in een Nederlandse toneelbewerking. ‘Iedereen klaar? Attentie, draaien!’.

Tijdgenoot van onder andere Svevo, Proust, Joyce, Woolf, Kafka en Musil, dat was de Italiaanse schrijver Luigi Pirandello. Hij schreef tijdens zijn leven een omvangrijk oeuvre: gedichten, essays, literaire kritieken, zeven romans, vierenveertig toneelwerken en meer dan tweehonderd verhalen. Een oeuvre waarin het zoeken van de mens naar zijn identiteit het centrale thema vormde, waarbij Pirandello er vanuit ging dat de identiteit van de mens niet eenduidig is.

Geboren in 1867 op het eiland Sicilië (Agrigento) verhuist hij na zijn kinderjaren naar Palermo, waar Pirandello technisch onderwijs ontvangt, omdat hij als zoon van de eigenaar van een zwavelmijn is voorbestemd voor het zakenleven. Meer aangetrokken tot literatuur dan tot zwavel, gaat hij in 1887 in Rome letteren studeren en voltooit zijn studie vier jaar later in Bonn. Een baan krijgt hij daar ook, maar gekweld door ziekte en heimwee keert hij in 1892 terug naar Rome. Uit die ‘Duitse periode’ dateren zijn eerste gedichten. Het schrijven voor literaire tijdschriften vormt zijn bron van inkomsten.
Getrouwd en gezegend met drie kinderen verlopen zijn eerste jaren in Rome voorspoedig, maar in 1903 gaat zijn vader failliet, wat ook voor Pirandello een financiële klap betekent. Zijn vrouw vertoont de eerste tekenen van geestesziekte en zal tenslotte in een kliniek worden opgenomen. Beide tegenslagen hebben een grote invloed op het leven en het werk van Pirandello. Uit financiële nood moet hij les gaan geven, een bezigheid die hem te veel afhoudt van het schrijven. Tot de opname van zijn vrouw in 1919 is hij afgesloten van het ‘normale leven’.

Zijn eerste roman Wijlen Mattia Pascal verschijnt in 1904, vele romans - bv. Iemand, niemand en honderdduizend - en novellen zullen volgen. Een aantal van deze zal hij hergebruiken voor zijn theaterstukken.
Onmiddellijk na de eerste wereldoorlog heeft Pirandello succes met zijn toneelwerken. Vooral na 1925, wanneer hij als regisseur met zijn eigen toneelgezelschap en zijn muze, de actrice Marta Abba, de hele wereld rondreist, groeit zijn nationale en vooral internationale roem gestaag. Zes personages op zoek naar een auteur maakt hem als toneelschrijver onsterfelijk. Voor de start van zijn gezelschap ontvangt hij geldelijke steun van Mussolini.
Voornamelijk voor zijn toneelwerk wordt hem in 1934 de Nobelprijs voor literatuur toegekend. Twee jaar later, op 10 december 1936, overlijdt hij in Rome, waarna zijn as, volgens zijn laatste wilsbeschikking, naar Sicilië wordt overgebracht.

Geboeid door de film als nieuw medium van artistieke expressie schrijft Pirandello in 1915, aan de vooravond van zijn grote toneelperiode in een tijd dat moderne technologische ontwikkelingen het werk van mensen overnemen, zijn Dagboek van Serafino Gubbio, cameraman. In Salon Saffier brengt Boris van den Wijngaard voor het eerst een Nederlandse toneelbewerking van deze roman, gebaseerd op de vertaling van Jenny Tuin.

Boris van den Wijngaard
maakt theaterproducties met literaire teksten als uitgangspunt. Zo bracht hij werk van schrijvers als Franz Kafka, W.F. Hermans, Boris Vian, Simon Vestdijk, Honoré de Balzac, Louis Couperus en Martinus Nijhoff. Ook voorstellingen met musici, bijvoorbeeld een (fado)muziekvoorstelling met het werk van Portugese auteurs en Charles de Costers Uilenspiegel met middeleeuwse instrumenten, staan op zijn repertoire. Maakte voor het festival Pessoa in Nederland twee zeer succesvolle producties: De dichter is een veinzer (met Pessoa’s poëzie) en Koningskinderen (Pessoa’s toneelfragmenten). Recent is zijn vertolking van Kafka’s beroemde Brief aan vader.