Een dramatische liefde

Ze vormden een tragisch liefdespaar, zo blijkt uit de correspondentie tussen de grootste Duitstalige dichters van na de tweede wereldooorlog: de uit Oostenrijk afkomstige Ingeborg Bachmann (1926-1973) en de Roemeens-joodse Paul Celan (1920-1970). Hun ontmoeting in Wenen in 1948 zou het begin worden van een heftige, hartstochtelijke, doch onmogelijke liefde en een meer dan dertien jaar durende briefwisseling.

Paul Beers, vertaler van deze aangrijpende correspondentie tussen twee gecompliceerde kunstenaars, die ieder onder bizarre omstandigheden om het leven kwamen, vertelt over dit bijzondere literaire erfgoed dat ook het werk van de dichters in een geheel nieuw daglicht plaatst.
Met tekstvoordracht en authentiek beeld- en geluidsmateriaal.

Paul Celan (1920-1970) en Ingeborg Bachmann (1926-1973) leerden elkaar in mei/juni 1948 kennen in Wenen. Celan, van joodse afkomst, werd geboren in een Duitstalige enclave in Roemenië; zijn ouders werden in de oorlog omgebracht en hijzelf kwam in een werkkamp terecht. Bachmann studeerde in Wenen filosofie en schreef net als Celan al vroeg gedichten. Hun eerste bundels verschenen een jaar na elkaar, Celans Mohn und Gedächtnis eind 1952, Bachmanns Die gestundete Zeit eind 1953.

Hun relatie, die 'herrlicherweise' was begonnen, had toen al veel golfbewegingen gekend en dat zou tot het einde, in 1961, zo blijven. Celan was een maand na hun kennismaking volgens plan naar Parijs verhuisd, Bachmann woonde afwisselend in Wenen, Italië, Zürich en ten slotte voorgoed in Rome. Hun relatie bestond vooral uit een vaak stroef verlopende briefwisseling. Celan trouwde eind 1952 met grafisch kunstenares Gisèle de Lestrange, Bachmann woonde van 1958 tot 1962 samen met de Zwitserse schrijver Max Frisch. Celan zou zijn gehele leven in dienst stellen van zijn gedichten, wat o.a. resulteerde in de bundel Sprachgitter, die deels een neerslag is van de relatie met Bachmann; daarnaast vertaalde hij veel Russische en Franse poëzie. Bachmann zou zich na haar tweede dichtbundel Anrufung des Grossen Bären bijna uitsluitend aan proza wijden.

Beider werk is integraal in het Nederlands vertaald, dat van Celan door Ton Naaijkens in Verzamelde Gedichten, nog steeds verkrijgbaar, dat van Bachmann door Paul Beers, niet meer verkrijgbaar - op de zojuist verschenen briefwisseling Een dramatische liefde na.

Paul Beers
(gymnasium alpha, kandidaats filosofie) ging op z'n dertigste literatuur vertalen en vertaalde de complete oeuvres van Witold Gombrowicz, Ingeborg Bachmann en Robert Menasse. Tevens was hij van 1974 tot 1983 (eind)redacteur van literair tijdschrift De Revisor en schreef hij over vertaalde literatuur voor de Volkskrant en later Vrij Nederland. Daarnaast gaf hij zowel in zijn jonge jaren als in 2006/7 voordrachten van Hans Andreus' De sonnetten van de kleine waanzin, o.a. tweemaal in Salon Saffier. Ingeborg Bachmann is hem, naar hij zegt, 'onder de huid gekropen' en dat is door zijn vertaling van haar aangrijpende briefwisseling met Paul Celan alleen maar sterker geworden.

Dit programma werd herhaald op 27 maart 2010.

Foto boven: Ingeborg Bachmann & Paul Celan, 1952