Rebel & dame

Het grote succes van haar jeugdroman School-Idyllen heeft Top Naeff (1878-1953) altijd een eenzijdige typering van schrijfster van meisjesboeken opgeleverd. Volkomen onterecht. Ze was veel meer. Auteur van verhalen, romans, essays, toneelstukken en gedichten, toonaangevend toneelrecensente, tijdschriftredacteur en spil in het organisatorische literaire- en theaterleven van haar tijd. Haar biograaf Gé Vaartjes schetst een portret van een bijzondere en markante vrouw in de Nederlandse letteren van de eerste helft van de twintigste eeuw. Met authentiek beeldmateriaal.

Meer dan honderd jaar geleden verscheen School-Idyllen, hét meisjesboek van Top Naeff. Voor velen is de naam van de schrijfster die in 1878 in Dordrecht werd geboren onlosmakelijk met deze jeugdroman verbonden. Dat zij ook romans, novellen, essays en gedichten schreef in een verzorgde, vinnige stijl, is minder bekend. Ook publiceerde zij gezaghebbende toneelkritieken, van 1902 tot 1914 in De Dordrechtsche Courant, van 1914 tot 1930 in De Groene Amsterdammer. Zij was vele jaren de ‘vorstin’ onder de Nederlandse toneelcritici. In 1947 verscheen haar biografie over de door haar zeer bewonderde toneelspeler, en grote ‘geheime liefde’, Willem Royaards. Zelf schreef zij ook enige toneelstukken. Haar passie voor toneel leeft nog steeds voort in de Top Naeff-prijs, een onderscheiding voor een veelbelovend toneeltalent.
Top Naeff was de spil in het literaire leven van de eerste helft van de twintigste eeuw en had contacten met auteurs als Couperus, Heijermans en Bordewijk.
In 1950 publiceerde zij haar mémoires onder de titel Zo was het ongeveer. In haar tijd bewonderd en geprezen om de ironie, humor en spot waarmee zij in haar boeken het burgerdom beschreef – criticus Menno ter Braak roemde ooit haar superieure ironie -, is Top Naeff sinds haar dood in 1953 een grotendeels vergeten schrijfster. Van haar School-Idyllen verscheen overigens in 2010 een 28ste druk en werd een uitvoerige biografie over haar gepubliceerd.

In Salon Saffier zal biograaf Gé Vaartjes de veelzijdige literaire kanten van Top Naeff belichten, waarbij hij ook aandacht schenkt aan haar leven - een voortdurend gevecht tussen rebellie en fatsoen - en de neerslag hiervan op haar werk. Geïllustreerd met authentiek beeldmateriaal in een productie van Pim Oxener.
Een portret van een bijzondere en markante vrouw in de Nederlandse letteren.

'Alles wat wij neerschrijven,
hetzij in kunstvorm, hetzij als inhoud van een brief,
is belijdenis, verraad aan onszelf.
Meer of minder bewust, meer of minder beheerst, meer of minder bedekt.’
(Uit: Top Naeff, Charlotte von Stein, 1921)

Gé Vaartjes
is neerlandicus en als parttimedocent verbonden aan het Haagse Gymnasium Haganum. Daarnaast geeft hij collegereeksen aan de Haagse Hogeschool en publiceert hij. In 1999 verscheen zijn veelgeprezen biografie over Herman de Man. Artikelen van zijn hand zijn te lezen in o.m. De Parelduiker, Biografie Bulletin, De Gids, Literatuur en in uitgaven van het Letterkundig Museum. In de zomer van 2010 promoveerde Vaartjes op zijn biografie over Top Naeff. Momenteel werkt hij aan een biografie over Godfried Bomans.

Mieke Lelyveld
schrijft, regisseert en acteert. Zij werkte mee aan literaire radioprogramma’s en initieerde een telefonische gedichtenlijn en Dichters in de bomen in Den Haag. Samen met Hella Haasse schreef ze een toneelversie van Een gevaarlijke Verhouding of de Daal- en Bergse Brieven, verder o.a. een stuk over de Brontë-familie, het leven van Ida Gerhardt en een tekst over de vrouw in het werk van Beckett. Speelde een monoloog naar Sleuteloog van Hella Haasse. Veelvuldig maakt en regisseert Lelyveld theaterproducties op locatie.